Ik had er zelf nooit van gehoord, dus ik heb het vierdelige woordenboek van de Russische Academie van Wetenschappen erbij gepakt, maar kon шизгара niet vinden. Dan maar even op internet kijken. Шизгара levert bij Google 233.000 resultaten op! Op diverse fora wordt de vraag gesteld wat шизгара betekent. De antwoorden leiden meestal wel naar Shocking Blue.

Er bestaat ook een nachtclub Шизгара, gelegen aan de Belinskistraat 54 in Tomsk! In Nizjni Novgorod is er een karakoclub Шизгара. En de onbekende Russische rockband Весёлые картинки (Vrolijke plaatjes) heeft een elpee uitgebracht onder de titel Шизгара.

Шизгара levert ook behoorlijk wat zoekresultaten bij YouTube op, waaronder deze uitvoering op cello, op balalaika en in het Russisch, waar шизгара rijmt op sigaar en Gagarin. (Waarschuwing: geen van de uitvoeringen komt in de buurt van het origineel.) Dit alles brengt me tot de conclusie dat шизгара als term inderdaad redelijk ingeburgerd is in het Russisch. Weliswaar niet in de betekenis “afkomstig uit het westen”, maar juist dichtbij de originele betekenis “she’s got it”, als iets met een wow-factor.

Elena vertelt een eenvoudig verhaal, maar overstelpt de kijker met vragen. Elena is de tweede vrouw van Vladimir, een niet onbemiddelde Moskoviet. Beiden hebben volwassen kinderen uit een eerder huwelijk. De zoon van Elena is een werkloze nietsnut die zijn eigen gezin nauwelijks kan onderhouden en steunt op het geld dat Elena hem maandelijks komt brengen. Vladimir heeft op zijn beurt een hedonistische dochter, Katja. Als Vladimir op zijn sterfbed laat weten dat hij zijn meeste rijkdommen aan zijn dochter en niet aan Elena wil nalaten, besluit zij het heft in eigen hand te nemen.

Een film van Zvjagintsev vertelt meer dan een verhaal. Simpele beelden zijn zo indringend dat ze je niet voor lief mag nemen. De film begint met uitermate traag, eerst met een shot van twee kraaien in een kale boom, volgens sommigen een reminiscentie aan Hitchkock. Maar waarom? De camera schuift vervolgens langzaam het huis achter de bomen binnen met kille, stille beelden van het interieur, dat overigens voor Russische begrippen erg minimalistisch is: we zijn bij de nieuwe rijken aanbeland.

Zvjagintsev zou een “Russische apocalyps” geschilderd hebben. In de film zegt Katja tegen haar vader: “Говно не может быть не вкусным, потому что миллионы мух не могут заблуждаться. Пап, скоро вообще конец света, если ты не в курсе.” (“Poep kan niet vies zijn, want miljoenen vliegen hebben het toch niet bij het verkeerde eind? Pap, misschien wist je het nog niet, maar binnenkort vergaat de wereld.”)

Op het moment dat Elena haar eigen morele grens oversteekt en gestolen geld naar haar zoon brengt, zou de prins op het witte paard (of Joris de drakendoder in de Russische allegorie) er nog een stokje voor te kunnen steken. De trein gaat langzamer rijden, politie loopt door de wagons, Elena voelt zich betrapt. Maar de prins blijkt de aanrijding niet overleefd te hebben en Elena’s kwade voornemen komt tot uitvoering.

Zvjagintsev zet de kijker telkens op het verkeerde been, personages blijken niet te zijn wie ze lijken en de dreigende muziek van Philip Glass lijkt noodlot aan te kondigen dat soms uitblijft, soms op onverwachte wijze anders uitpakt. Sprekend zijn hierbij de beelden van Elena die met achterovergedrukt geld naar haar zoon reist. Eenmaal bij haar zoon aangekomen treedt er plotseling een grote electriciteitsstoring op. In het donker blijkt het gevaar uit een andere hoek te komen.

Cinema.nl somt een aantal van de vragen op die de film voorschotelt: “Wat heeft die omineuze kraai in het openingshot te betekenen, en het witte paard dat door een tram wordt aangereden, en welke functie heeft die onverwachte, schokkerig gefilmde vechtscène? Wat wil Zvyagintsev nu precies kwijt over klasseverschillen, de moderne Russische maatschappij, rijkdom, familie, zingeving?”

De Filmkrant geeft deels antwoord: “De oude generatie communisten is verworden tot gierige grootverdieners (Vladimir) of ambitieloze volgers (Elena); hun kinderen zijn luie steuntrekkers (Sergej) of egoïstische hedonisten (Katja). Niet zo gek dus dat de jongste generatie (Sergejs kinderen) opgroeit voor galg en rad.”

• Elena – officiële site
• Russische Apocalyps (Filmkrant)
• Sombere zedenschets vol symboliek (Cinema.nl)

Pianeta Terra is 12 jaar geleden in de plaats gekomen van Le Quattre Papillons, in de Beulingstraat tussen het Singel en de Herengracht. Het serveert een verfijnde Italiaanse keuken. De couleur locale werd versterkt door een Italiaans gezelschap dat naast ons neerstreek, en dat in hun landstaal bediend werd door de Italiaanse ober.

Je kunt bij Pianeta Terra ondermeer kiezen voor een drie- en viergangemenu. Ik ben geen groot eter, dus ik koos voor de drie gangen: primo piatto, secondo piatto en een dessert, maar gezonde eters (met een gezonde beurs) kunnen zonder pardon vier gerechten op laten dienen.

Als primo piatto (het pastagerecht kortom) nam ik de verse ravioli met groene asperges in een Robiolakaassaus. Erg lekker! Het hoofdgerecht bestond uit artisjokkenreepjes met aardappelgratin. En mijn vingers at ik op bij de tiramisu toe.

1. Guillemots – Walk The River
   Dit is hem hoor, wat een plaat! Net als bij Nada Surf gaat hem om een onbeduidend bandje dat opeens een plaat maakt die helemaal klopt. (Goed, misschien niet helemaal, want het nummer Yesterday is dead slaat nergens op.)
2. The Joy Formidable – The Big Roar
   Pompeuze herrie.
3. Ringo Deathstarr – Colour Trip
   Gitara.
4. Airship – Stuck In This Ocean
   Pakkende deuntjes, ondersteund door snerende gitaren. Bij The Trial of Mr Riddle gaat het dak eraf. Zonde van de dakpannen…
5. Death Cab for Cutie – Signs & Signals
   Voorspelbaar, maar niet slecht!
6. JD McPherson – Signs & Signifiers
   Nog meer signs. Lekkere rockabilly ditmaal. Wie verzint dat nog anno 2011?
7. One Sixth of Tommy – You’re In My Head
   Grappige bandnaam
8. Fatoumata Diawara – Fatou
9. Vincent Liben – Vincent Liben
10. White Denim – D

De Spotifylijst van 2011 speelt mijn top 10 niet van nummer 10 naar 1 af, maar lukraak. Inpluggen maar, en laat maar weten bij welk nummer jouw breekpunt ligt.

• Luister naar de Top 10 van 2011 op Spotify
• Eerdere jaren (The Tallest Man on Earth in 2010 en meer)

Engeland: Manchester United
Duitsland: Borussia Dortmund
Italië: AC Milan
Spanje: Real Madrid
Rusland: Zenit Sint-Petersburg
Nederland: Eh, dat is wat lastiger…

Zo gun ik het Nederland en de Friezen:

1. Heerenveen
2. AZ
3. Feyenoord (logischerwijs volgend jaar aan de beurt)
4. FC Twente
5. Ajax
6. PSV

Maar zo zal het worden:

1. Ajax
2. PSV
3. AZ
4. FC Twente
5. Feyenoord
6. Heerenveen

Technisch gezien is de operatie en de revalidatie dus helemaal geslaagd. Lopen en staan gaat goed, sowieso beter dan de afgelopen vijf jaar. Alleen blijf ik soms nog terugvallen in mijn oude, manke looppatroon. Hier blijf ik aan werken, maar dat is niet in een paar dagen, weken of maanden verholpen.

De Russische Revolutie zou je de meest succesvolle opstand uit de Russische geschiedenis kunnen noemen. Het feodale tsarisme wordt opgeruild voor een uniek communistisch experiment. Maar ook voor in de negentiende eeuw het socialisme voet aan de grond kreeg in tsaristisch Rusland vonden er opstanden plaats, veelal ingegeven door maatschappelijke ongelijkheid, onderdrukking en honger. Een van de bekendste opstanden is die van Jemeljan Poegatsjov.

Poegatsjov is in 1742 geboren in de Zuidrussische regio Wolgograd. Over zijn vroege jeugd is weinig bekend. Als jonge officier vocht hij mee in de Zevenjarige Oorlog tegen Pruisen. Enkele jaren later onderscheidde Poegatsjov zich in de oorlog tegen de Turken. In 1771 deserteerde hij echter uit het leger. De redenen hiervoor zijn niet helemaal opgehelderd. Tijdens zijn desertie werd Poegatsjov meerdere keren opgepakt en wist hij telkens te vluchten. Hij kwam in contact met oud-gelovigen die in die tijd streng vervolgd werden.

In 1772 brak er een opstand uit in de buurt van Orenburg, destijds een (oostelijke) buitenpost van het tsaristische rijk. Poegatsjov sloot zich bij de opstandelingen aan en deed zich voor als Peter III. Peter de Derde was de onder duistere omstandigheden vermoorde echtgenoot van tsarina Catharina de Grote. De mystificatie van zijn dood leidde ertoe dat er meerdere opstandelingen zich voor hem uitgaven. (Dat was in Rusland overigens geen nieuw procedé, denk aan de Valse Dimitri die Boris Godoenov ten val bracht.) Poegatsjov was verreweg de succesvolste ‘samozwanets’.

In 1773 werd Poegatsjov opnieuw opgepakt en naar Kazan verbannen, maar ook daar wist hij te ontsnappen. Hij verzamelde een aantal kozakkenleiders om zich heen en smeedde een leger van opstandige kozakken en boeren die zich tegen de lijfeigenschap verzetten. Ook leden van etnische minderheden, zoals Tataren, Basjkieren en Kalmukken sloten zich bij hem aan.

Het beleg van Kazan (ten tijde van de boerenopstanden) werd Poegatsjovs grootste succes en zijn ondergang. Op niet altijd even zachtzinnige wijze wist Poegatsjov honderden mannen om zich heen te verzamelen. Gevangengenomen soldaten werden terechtgesteld als zij Poegatsjov niet als de nieuwe tsaar wilden erkennen. Daar stonden vele kozakken tegenover die zelf overliepen naar Poegatsjov, met wie zij meer verwantschap voelden.

De manschappen van Poegatsjov veroverden een aantal voorposten van Kazan. Bij één ervan werd de commandantsdochter Tatjana Charlova ontvoerd, die door toedoen van Poegatsjov weduwe was geworden. Poegatsjov voegde haar toe aan zijn gevolg. Nog geen maand later werd zij door enkele kozakken die geen vreemde invloedssferen rondom Poegatsjov toestonden, om het leven gebracht. Op deze treurige geschiedenis baseerde Aleksandr Poesjkin zijn overtuigende roman De kapiteinsdochter.

In 1774 nam Poegatsjov Kazan in. Op dat hoogtepunt werd hij gevolgd door enkele duizenden strijders. De inname van Kazan was voor Catharina de Grote het sein om het leger naar de Oeral te sturen. Toen hij tij keerde wist een groep kozakken bij het tsaristische leger genade te verkrijgen in ruil voor de uitlevering van Poegatsjov. Poegatsjov werd in een open kooi naar Moskou gereden en daar op 21 januari 1775 eerst onthoofd en daarna gevierendeeld.

Zo dachten wij althans. De laatste jaren heeft het Russische volk zich namelijk niet erg luidruchtig geroerd. Maar wanneer je een langer tijdsbestek in ogenschouw neemt valt op dat de Russische geschiedenis alles behalve vrij is van polarisatie en opstand en dat de Russische Revolutie uiteindelijk misschien wel de meest dramatische en succesvolle opstand in de geschiedenis van de mensheid geweest is. Kortom, als Genootschap wilden we de huidige protesten in een historische context plaatsen.

Willen is één, klaarspelen is twee. Toen de voortreffelijke Russische gerechten weer op tafel stonden (koolsoep, salades, pasteitjes, ingemaakte champignons, alles als vanouds vegetarisch), en de champagne en de wodka zijn weg door de slokdarm gevonden had, bleek de ambitie om de historische context te vinden ietwat ambitieus.

Drs. G. trapte af met een verhandeling over de opstand van Jemeljan Poegatsjov. In 1773 gaf deze Poegatsjov zich uit voor de vermoorde tsaar Peter III en wist in een Oostrussische regio enkele duizenden opstandelingen (kozakken, boeren, etnische minderheden) om zich heen te verzamelen. Uiteindelijk culmineerde de opstand in het beleg en de inname van de stad Kazan, waarop tsarina Catharina de Grote het leger op Poegatsjov afstuurde, dat korte metten maakte met de muiters.

Drs. R. wist met een feitenquiz over de recente presidentsverkiezingen menig deelnemer tot radeloosheid te brengen, zo eenvoudig waren de vragen, maar zo lastig de antwoorden. Drs. B. won de quiz met overmacht en mocht de trofee, originele Russische thee in blik, in ontvangst nemen.

Daarna volgde het unieke Poetin-kwartetspel, samengesteld door drs. B. Op komische wijze bracht het spel vele feitjes uit het leven van Vladimir Vladimirovitsj te berde, waaronder de bekende Poetin te paard en de Poetin op tijgerjacht. Drs. van D. trok aan het langste eind en eiste de overwinning op. Inmiddels was de wodka ook op.

Drs. S. tenslotte week compleet van het thema af en bracht de fatale vlucht KAL-007 ter sprake. In 1983 schoten Russische straaljagers boven Kamtsjatka een Koreaans passagierstoestel uit de lucht. Het toestel was van zijn route afgeweken en vloog boven verboden gebied. Voor de zekerheid boorden de Russen het toestel naar de zeebodem, om vervolgens geheel in Russische traditie dove en blinde te spelen voor de internationale gemeenschap die graag wilde weten wat er met KAL-007 was gebeurd. Vele jaren later kwamen langzaam maar zeker de feiten boven tafel, en hoewel er nog vele complottheorieën circuleren, zijn velen het erover eens dat dit incident een geweldige blunder van de Russische defensie was. (Mocht je je in dit onderwerp willen verdiepen, lees dan ook de schokkende vluchttranscripties.)

Update

Toevallig besteedde Tegenlicht afgelopen maandag uitgebreid aandacht aan de oppositie tegen Poetin in de documentaire Unlike Poetin. Ruslands Facebook-oppositie.

Quirijns volgde Anton Corbijn vier jaar lang op de voet en was er getuige van hoe hij de film The American opnam, en hoe hij fotoreportages maakte van onder meer U2, Herbert Grönemeyer en de gelegenheidsformatie Lou Reed & Metallica. Door Corbijn tegelijkertijd in een familiesetting te portretteren (met zijn broer, zus en moeder) weet Quirijns dichtbij hem te komen. Alsmaar duidelijker wordt dat Corbijn een enorme workaholic is die voor zijn privéleven geen tijd heeft. Sterker nog, persoonlijke vragen vindt hij vervelend. Als Quirijns hem interviewt in een park loopt hij weg na een persoonlijke vraag. Als zij het even later nog een keer probeert, antwoordt hij “Laten we naar binnen gaan.”

Anton Corbijn is een schuchtere, bescheiden man, die zich opvallend goed op zijn gemak voelt bij grootheden als Bono, Lou Reed of George Clooney. Naar eigen zeggen is zijn fotocarrière hem vooruit gesneld, terwijl hij voor zijn persoonlijkheid geen aandacht had. Corbijn mompelt, weet zich met zijn eigen lengte geen raad, maar eenmaal in de regisseursstoel is hij zichzelf vergeten en kan hij daadkrachtig ingrijpen.

Behalve een persoonlijk document vormt de film ook een overzicht van Corbijns werk, van veertig jaar film en fotografie. Bands als U2 en Joy Division komen daarbij goed uit de verf. Maar bij Depeche Mode, voor wie Corbijn toch vele videoclips heeft geregisseerd (en die volgens gitarist Martin Gore juist dankzij Corbijn een cultstatus verkregen heeft) blijft helaas onderbelicht wat de waarde van Corbijn nu precies was.

• Documentaire: Anton Corbijn Inside Out (DigiFotoPro)
• Regisseur Klaartje Quirijns over haar documentaire ‘Anton Corbijn Inside Out’ (Podcast VPRO)